Ang paglilitson ay trabahong maselan

Ni Jose F. Lacaba

Ang paglilitson ay trabahong maselan
at iwan mo na sa mga sanay, amang.
Bago iyang suot mong barong-Tagalog,
dudumi lamang kung ika'y mag-iikot
ng malangis na kawayang yapos-yapos
ng isang malangis at kinalbong baboy.
Baka rin naman ang abo ay masaboy
diyan sa gawi mo, at baka ang apoy
ay biglang magsiklab at ika'y madale.
Kaya manood ka na lamang diyan, hane?

Kami naman, amang, ay sinusuwelduhan;
pawis nami't libag ay binabayaran
para sumarap ang iyong kaarawan.
Hindi larong pambihira ang pag-ikot.
Ito'y trabaho, na may bayad ang pagod.
At kung gusto mo lamang ay maglaro,
maraming laro akong maituturo
na hindi mo man lang nababalitaan,
huwag lang ito na aming kabuhayan.
Lakad na sa loob, doon ka kailangan;
kami'y huwag agawan ng hirap, amang.


Mula sa 'Mga kagila-gilalas na pakikipagsapalaran'

The Panther

By Rainer Maria Rilke

In the Jardin des Plantes, Paris


His gaze has from the pasing of the bars
grown so tired, that it holds nothing more.
It seems to him there are a thousand bars
and behind a thousand bars no world.

The supple pace of powerful soft strides,
turning in the very smallest circle,
is like a dance of strength around a center
in which a great will stands numbed.

Only sometimes the curtain of the pupils
soundlessly slides up—. Then an image enters,
glides through the limbs' taut stillness—
and in the heart ceases to exist.


Translated by Edward Snow
From 'New Poems [1907]'

Sa Pagitan ng Emerhensiya

Ni Joseph Rosmon M. Tuazon


Saka pagdating mo'y kung anong himala,
Sarili ko naman ang biglang nawala;
Sino ka? Ano ka? Hiwatig? Babala?
O anyo ng isang pamahiing luksa?
- Teo Baylen

It is the recipe we want, the blessed instruments.
It is the law in her dress we want let in.
It is the world made strange again
we want invited in.
Without memory, without distance.
- Jorie Graham




Salansan

1

Mas palagay silang ipagpalagay na anomalya
ang pagkakasabit ng mga kuwadro sa eksibit

na kung hindi tabingi, baligtad.

Nakahilig ang baso
at may napipintong umiyak sa natapong gatas.

Sa halip na pasalimbad, nalalagas mula sa langit
ang mga uwak.


2

Ito ang linyang kumikislot.

Nang may nag-usisa kung sino ang pintor
ay may nagpresintang ako

sa likod. Ako, sabi ng isa pa
sa pinakalikod. Lahat ay umaakò

ngunit walang lakas-loob na humahakbang
sa harapan.

Ito ang itim na lalong bumalasik.

Balingang muli ang mga larawan

at hindi na sila ang mga larawan
na pinagmamasdan kani-kanina lamang.

Ito ang kurbang hinaplos ng liwanag.


3

Ito ang lupalop na muli't muling ipinipinta
sa tuwing dumarantay sa kambas ang mata.


4

Biglang sinapian ng lula ang mga uwak.
Walang-hanggan silang nangaglalaglag.

Isang taniman ang hindi saklaw ng kuwadro.
Ngunit makukutuban ang panginginig

ng mga uhay—
nag-aakalang anumang padapo, pasalakay.


************


Soap

Hindi pa nagkikita ang magkasintahan.
Sa paanan ng tenement, sa tapat

ng gusgusing talyer na pinintahang puti
kalaunan at naging barberya.

Gayunman, maliwanag ang kasunduan,
umaraw-umulan. SIyempre, umulan.

At maaaring ipagpalagay na kapuwa
lamang sila nagpapatila saanman inabutan

ng alinlangan. Paroo't parito ang mga batang
pinahintulutan ang kanilang sarili

sa pagtatampisaw. HIndi sila humihinto
sa tagpuan. Ni hindi naaantala ang laro

kahit sandali sa maya't mayang pagdukwang
ni Leoning mula sa ikatlong palapag

para makipagpaligsahan sa panggagalaiti
ng kidlat. HIndi siya pansin ng isang

nakasubsob sa poste, sabik na mamulat
at makadakip ng kapalit. Mahahabol lamang

ng mga paslit ang kanilang hininga
sakaling magkita ang magkasintahang

magkasukob, marahil, sa isang pulang payong.
Nangingilag sa tilamsik at hagibis

ng mga kotse, pihadong patawid sila
sa kabila ng kalsada para mag-abang ng bus

o anumang maaaring tumangay sa kanila
palayo. Ihahatid sila ng tingin

ng mga batang nagsipasiyang magpaawat,
na tila sa kanila may nakiraan. Ngunit

hindi sila bibigay sa kinatatayuan, hindi
nila makaliligtaang kumaripas sa pagtataguan

pagkalagpas na pagkalagpas ng dalawa
na kailangan munang magkita.

May idinudulog ang taya sa poste,
hindi siya dapat at hindi pa siya nalilingat.

Patuloy siyang nagbibilang, magbibilang,
ilang tag-ulan na ang nagdaan.


************


Ang Natiyempuhan

Nagmamakinilya ang lalaki sa buhos ng ulan.
Pinaniniwala niya tayong ayaw niya matagpuan.

Na kapag nakasilong ang lahat sa loob, labas
ang taguan. Na madalas sa hindi, ang lingid ay ligtas.

Mambabasa, maging tayong dalawa ay takaw-pansin
sa kidlat; nakatayo't nakayukod sa magkabila

ng kanyang balikat. Mataman nating pinanonood
na magkagutay-gutay (bawat takatak, bawat diin

ng tipa) ang papel na tila lupang madaling nabubungkal
kapag basa. Pagdaka'y tatanganan niya ang sinulat

sa hampas ng hangin: isang gulanit na bandera:
maringal, makasasapat, kahit man lamang

para sa kaniya. Magkakatinginan tayo habang siya
ay patungo-tungo, nagrerepaso't mukhang nasisiyahan

sa masinsing pagkakahanay ng mga punit at puwang,
butas kung saan matiim na nagbantas.


************


Mga Labis na Detalye

Isang klarinete ang hindi ipinamana sa akin ni Tiyago.
Siya ang patpating mama sa retrato.

Ni hindi sa kaniya ang retrato kung hindi sa siyang
nakaupo: si Nanay Tanda

na mistulang kampante't kuntento
sa silyang nangyaring naroon.

Kung nagpatong man lamang si Tiyago ng butuhing kamay
sa balikat ni Nanay, malamang

ay mas mapapalagay ako kung bakit siya
nasa likod, nakatayo;

ang mga kamay ay masisiguro kong butuhin.
Kung wala sa retrato si Nanay, magkukusa si Tiyago

sa pag-upo? Duda ako.
Hindi naroon ang silya para sa kaniya. O siya para sa silya.

Kung wala sa retrato si Nanay, sa halip ay bitbit ni Tiyago
ang klarineteng hindi ko namana:

sinasalat ng mga kamay
na butuhin (kaya?)

ang eskala't umiihip ang musikang
kumaluskos man lamang sana sa tainga

kung naging sa kaniya ang retrato. Kung totoo
ang kuwentong inihabilin sa akin para miling ikuwento.

Mahirap nito, wala ni kuwento kung wala si Nanay Tanda.
Walang retrato akong pinagmamasdan.

Malamang ay nakahilata ako sa balkonahe, sumisipol.


************


John Doe

Maging ang dalawa niyang kamay
ay hindi magkakilala,

waring hindi ni minsang naging magkasabwat:
pinapatay-sindi ng isa ang switch

habang ang kabila'y mariing nakatapal sa bibig.
Ngunit sa tuwing nilalamon ng dilim

ang silid, laging kumakawala
ang tili, tumutulig

na tila angil ng kutsilyo
sa hasaan: talim

na ipinasadya para sa tiyak na hugis ng sugat.
Ano ang mahahagilap

ng mata sa sampitik
na liwanag? Dungis ng bakas? Kisap

ng susing pirming nawawaglit? Patay
-sindi. Sindi. Patay. Bombilya

ang kumurap
nang manigas ang talukap.

Nakayapak siya sa gabi,
nakatuntong siya sa espasyo,

ibinalangkas niya sa kinatatayuan ang tamang
pagsalampak. Umaalma ang dibuho,

hinihila siya palapag.
Hindi matuklap ng mga anino ang sarili.


************


Ilang Talâ ng Sakuna


Ang Silbi ng Still Life

May sumisipol-sipol sa tahimik na pasilyo.
Sinisiklot-siklot niya sa palad ang isang kahel.

Bawat silid na kaniyang lampasan ay may abalang
pumapanaw, buo ang konsentrasyon

sa mangkok ng mga prutas na hindi matiyak
ng mata kung totoo o plastik o nakapinta

ngunit sa sulok ay unti-unting nalulusaw,
lumiligwak sa lamesitang wari ding nalulusaw.

Umaabót ang ulirat sa mapipiga, makakatasan
pagkat lalong lumalapot ang lagkit sa lalamunan.

Hindi nagmamadali ang sumisipol-sipol sa pasilyo.
Kay-lamig ng kahel nang sa palad ay mapirmi.


Ensayo

Siya ang anak. Kanina pa siya nag-eensayong
magtimpi sa pag-iyak kapag nirolyo palabas

ang inang nakataklob ng puti't malinis na kumot.
Hindi siya pipikit, hindi siya malalagasan ng luha.

Kung pagbibigyan, siya ay makikitulak
hangga't may aawat sa kaniyang tumapak sa exit

kung saan ilan nang tinalukbungang bangkay
ang naihatid. Malapit na niyang maperpekto

ang pagpipigil. Ipaubaya sa kaniya ang kaniyang
sandali. Sinasaid niya na lamang ang nalalabi sa mata,

umiiling nang kagat-labi. Bumukas ang pinto
at nangamba siyang baka may mag-abot ng panyo.


Minsan Wala ni Usok

Ngunit gabi-gabing napapasugod ang bombero,
iginigiit na lahat ng bagay ay maaaring matupok

anumang segundo. Kapag disoras, ang magkakapit-
bahay ay niyuyugyog sa kama ng sirena

at sinisilaw ng duguang liwanag mula sa bintana.
Pinaaandar niya ang bomba, kinakalag ang mga hose,

tarantang binubugahan ang bawat bahay at bawat
madapuan ng tingin. HIndi magkasundo ang mga tao

kung tutulungan ba o itataboy ang bombero
na sunod silang tinututukan. Tumitilapon silang

basang-basa't namamagang parang mga espongha.
Napakapayapa ng mga umaga pakaraan ng bagyo.


No Parking

Isinandal niya ang bisikleta sa poste ng senyal
para bumuntunghininga. Hindi iyon pagkakataon:

ang kadena ay hindi minsang pumalyang
madiskaril. Dito rin maaaring gumarahe

nang nariin ang isang trak na susuray-suray.
Oo, dito mismo. Masyadong planado?

Hindi ko sasabihing hindi. Na may tuluyang
nakalas. Kunsabagay, baka bagay na masusuway

ang mas hanap niya, hindi aksidente.
Anupaman, kailangan niyang magsimula agad

at madaliin ang pagkumpuni. Pansamantala, wala
akong ibang iisipin kundi ang siya ay naghihintay.


************


Lunar

Sinubukan kong hindi idamay ang buwan,
ngunit kailangan kong makatiyak na panatag ang ilog

sa gabing ganap. Nilikom niya
ang kaniyang damit at sumampa sa bintana,

tumakbo tungo sa tubig upang bihis na malunod.
Tuloy-tuloy ako sa mesa at hindi inangat

ang panulat. Madalas akong nagigipit ngunit
sinubukan kong hindi idawit

maging siya: Multo nitong mundong / naglulublolb
sa bawat ilog// at sa ilog ko

ay laging nalulunod: waring pagkakamali
ang humingi ng saklolo. Minsan, siya ang nananatili

sa silid, ako ang sumusuong sa gabi nang matapat
sa nilalandas, sa hanggan ng luminosong mga bakas.

                         Bumubula ang ilog sa bibig./
                         Buong-buong lumulon ang tubig.//


************


Unang Yumao

Ayon sa salaysay, mas ninais ni Pandaguan
na maipatapong muli sa impiyerno

kaysa minsan pang magisnan si Lupluban
sa piling ng iba. Mula noon,

hindi na nakabalik mula sa kabilang buhay
ang tao. Mula noon. Ngunit hindi ito alamat

tungkol sa unang kamatayan
kung hindi mas sa pangungulila

na mahirap sabihing una. Kung paanong
sa simula't simula ay napakalubha ng paraiso,

ang sagana na walang kasalo,
at itinuturo ng mga bathala ang umibig

ngunit hindi ang maghintay.
Laging huli na ang lahat para sa umuuwi

at marami nang nangyaring hindi pa dati
nangyrai at itinuturing na kasalanan.

Ipinagdiwang ang pag-iisang dibdib
nina Lupluban at Maracoyrun sa ipinuslit

na baboy na kanilang nilitson para sa tanan.
Kanino ipagpapaalam ang isang bagay

upang hindi ito matawag na nakaw,
na pagtataksil? Ni wala pang nakatatanto

kung bakit kailangang paghati-hatian
ang mundo. Akala nila'y para sa lahat ang lahat

pati na ang panahon, at walang tiyak na pag-aari
ang sinuman, maging si Pandaguan.

Pagkat walang nagbalik sa kaniyang tabi,
marahil ay pumalaot siyang mag-isa. Tulad dati,

dangan lamang ay hindi niya maiitsa ang kawit
ng pamimingwit. Marahil ay tumawag siya

sa mga diyos, nalilito kung magsusumamo
o manghahamon—kung may tumawag sa kaniya,

magagawa kaya niyang lumingon?

Sumagwan siyang palayo, waring buo ang loob
na unahan ang araw sa pinaglulubugan—

nahinuha niya kayang siya ay hinahayaan?


************


Ang Arkitekto

Parang utang na loob ko pa
na hinahayaan niya akong manood

gayong siya ang hinahayaan kong
magtayo ng bahay

ng mga baraha.
Tumatayog ang salansan

sa aming pagitan
at hindi niya ako pinapatulan

anumang pilit at sulsol ko,
pusoy o kahit

eksibisyon na lang sa pagbabalasa.
Maninigarilyo ako kunwari

para buksan ang bintana
ngunit walang hangin

akong maanyaya. Mauupo na lang
akong muli, pasimpleng iihip

at halos ihagis niya
ang buong katawan sa pagsangga.

Imposibleng mailagan
ang bigat ng kaniyang tingin,

kambal na bolang
bakal na umaasinta ng matitibag,

gayong tanging sa yakap niya
nabubuwag ang kaniyang mga obra.


************


Distritong Kabila

Ang abala ay kung hindi ka mapabisita.
Kung sa iyong paanan gumulong ang bola,

pulutin mo:

pagtingala mo ay nilikas na ang palaruan.
Ang duyan, umuugoy.

Huwag mong isiping malaking abala.
Katunayan, magsisimula lamang ang pagdiriwang

pagdating mo.
Inaanyayahan ka sa munting salo-salo sa plasa,

sa matining na beso-beso
ng mga baso mula ngayon hanggang iisa

na lamang sa kanila ang matira, tangan
ang kopa sa ere.

Walang humpay ang usapan kung saan
mainam magretiro

ang hinanakit, saanman
na hindi na kailangan lumisan

dito. Umiikot ang plakang
walang awit kundi ingit

at pirming mukhang bagong-punas ang sahig
pagkat walang lakas-loob na tumatapak

sa liwanag, hila-hila ang ka-tango.
Gayunman, alangang masaulo nila ang tumpak

na mga hakbang—ang lakdaw, ang ikot,
ang padulas na atras—

liban lamang kung may saglit na hindi mo naisip
magpaalam. Ihahatid ka

ng sigabo ng babala't palahaw
na hindi mo tiyak kung para at dahil sa iyo.

Sundan

ang hiera ng mga terasang iniwang bukas
ang ilaw.

Ang tumba-tumba, umuugoy.


************


Pansamantala

Sinusulat ito sa pagitan ng mga emerhensiya.
Muling hinati ang baraha't sinargo ang mga bola.

Bakit hindi sumubok ng bagong resipi o restawran?
Nakaupo na naman si Mang Ruben sa mau hagdan

para ngitian ang lahat ng nagdaraan: Hinay-hinay
lang, hinay-hinay lang, payo niya

at hindi siya pumapayag na maunahang mapayuhan.
Nakahilata si Choy sa bagong tabas na bermuda,

pinagmamasdang lumutang ang mga ulap
habang nagsasalsal

pagkat para sa kaniya ay wala nang pinakabasang
pangarap kundi mga ulap na lumulutang.

Hindi tinitingala ng aso ko ang maiitim na ulap.
Ni hindi niya pinapatulan ang aso sa tapat

at nakatitig sa kaniya. Matikas silang nakabantay
ngunit hindi para sa isa't isa. Hindi para kumahol

nang walang patumangga hanggang sa mapangal.
Huwag magugulat. Huwag manggugulat,

may hintuturong magaang nakalapat sa buting
mas pula sa pula ng dingding—huwag.

Binubulatlat ni Mang Ruben ang diyaryong ilang ulit
na nirolyo't kinipkip sa kilikili. Nirolyo, kinipkip.


************


Stress Management

Kani-kaniyang aso para pagdiskitahan
at nakapamaluktot ang aso mo

sa pintuan na parang basahan.
Ilang gabi mo na siyang hindi pinapapasok

mula nang siya ay matigok,
pero anong ginhawa

na nariyan lang ang bangkay
para kutson sa poot

na itinutunton mong lahat sa paa, nililikom
na parang putik sa sapatos.

Tadyak, tadyakan mo, patikimin mo

tuwing umaga at bago ka humarap
sa mundo. Sige, sipa, sipain mo

hanggang manikit at mangatas sa semento
ang laman, ang buto.

Pagkaraos, magpaspas ng suklay,
higpitan muli ang kurbata. Pero ano,

kulang pa? Sige lang, manggigil, huwag

magpigil, samantalahin

habang nariyan.
Pero hayan

na si kumpare, nagpupuyos
at marami daw kayong dapat pag-usapan

at mas marami kayong hindi dapat
pag-usapan kaya't ang napagbuntunan

muli ay ang asong hindi tinuruang
umangal. Sige, pulbusin ninyo,

bayuhin kung ano pa ang natitira
sa bungo't tadyang

habang nagusuklian kayo
ng tanginamo at tanginamorin

at magkapatid pala kayo? Magbigayan,
kung gayon, salitan

sa pagsipa, ikaw muna,
tapos siya, tapos ikaw, tapos ikaw,

tapos paunlakan mo rin ang aso niya
na pipilay-pilay na't nauulol,

na nginatngat at ipinagpag kaliwa't kanan
ang aso mo.

Pero huwag maging masyadong mabait,
kani-kaniyang aso para pagdiskitahan,

tadyakan mo rin ang aso ng iyong mahal
na kapatid. Sige, puta,

umaangil? Tadyakan mo, huwag

madalâ, huwag
madalá

sa iyak at kahulang
gumagapang sa kahabaan ng lansangan.


************


Memento

Ito ang kutsara at sangkutsarang saklap.
Ito ang tasa at santasang latak.

Ito ang balabal ng balo ng mundo.
Ito ang banig na may habing mga matang mulagat.

Ito ang kuwintas na magniningning sa guniguni ng bulag.
Ito ang pulseras ng matakaw sa bagay na makikintab.

Ito ang pasong puno ng pinakapinong buhangin.
Ito ang plorera mula sa bahay na hindi nagpapatuloy ng liwanag.

Ito ang espadang masinop na maisisilid sa dibdib.
Ito ang maskara ng walang hindi kamukha.

Ito ang aklat ng mga instruksiyon sa patay na wika.
Ito ang anitong nagtataboy sa mga bisita sa aming bayan.

Ito ang postkard ng siyudad ng hindi mo maaaring panggalingan.
Kunin ang maibig at maiiwan ka.


************

'Sa Pagitan ng Emerhensiya', Unang Gantimpala, Tula, 2005 Don Carlos Palanca Memorial Awards in Literature

Into the Matter

By Octavio Paz


Roar of engines
                            swollen river
whiplashing whistles
                                      squeal of breaks
babble
              Flailing neon
knife wounds of electric light
Multicolored night
                                  decked with signs
blinking letters
the leering wink of numbers
Night of countless tits
and a single bloody mouth
cats in heat monkeys panicked
Night in the bones
                                  skeleton night
the headlights touch your secret plazas
the sanctuary of the body
                                              the ark of the spirit
the lips of the wound
the wooded cleft of the oracles

City
        heap of stones
in the sack of winter
Night grows
                      the tide grows
grim towers with fear at their throats
houses temples domes
                                        petrified time
great masses of dream and pride
winter brands them with its cruel irons
stones chewed to the bone
by the century and its acids
                                                  the nameless evil
the evil with all the names
                                                cyst
fixed
          in the marrow of iron
in the blind joints of stone

City
        a clock strikes
between your thighs
                                    too late
too soon
                Ages of smoke
battle in your skull
                                  in your bed
the doomed centuries make love in sorrow
City of indestructible façade
crumbling memory
your demented speech
                                        woven with reason
runs through my veins
your syllable ringing in my ears
your interminable phrase

As though suffering from loss of blood
the moon
rises over the rooftops
The moon
like a drunkard falls on its face
Stray dogs
pick the moon's bone clean
A convoy of trucks
runs over the bodies of the moon
A cat crosses the bridge of the moon
The butchers wash their hands
in the water of the moon
The city stretches out in its alleys
goes to sleep in the empty lots
the city has become lost in its outskirts

A clock strikes the time
                                          now it's time
it's not time now
                              now it's now
now it's time to get rid of time
now it's not time
                              it's time and not now
time eats the now

Now it's time
                        windows close
walls close doors close
the words go home
now we are more alone
The mind and its octopus scribes
sit down at my table
the court condemns what I write
the court condemns what I keep silent
Footsteps of time that appears and says
what does it say?
what are you saying? my thoughts say
you don't know what you're saying
traps of reason
crimes of language
you must erase what you write
write what you erase
the front and back of arthritic Spanish

Today one could say all the words
a skyscraper of bristling words
an enormous meaningless city
a grandiose incoherent monument
a miniature babbling Babel
others built you
the masters
the venerable immortals
seated on their rickety thrones
others made you the language of man
gibberish
crumbling words

Go back to the names
                                      the axis
the broad backs of this world
the shoulders effortlessly bearing time
Names
            the glass frozen glance
the wall no one's mask
the books with blank expressions
swollen with warring reasons
the servile table set on all fours
the door the condemned door
Names
              scuttled truths

Time is weightless
                                  and heavy-hearted
Things are not in their places
they have no places
                                  They are motionless
and moving
                      they spread wings
spread roots
                      claws and teeth
they have eyes and nails and nails and nails
They are real they are ghosts they are bodies
they're here
                      and can't be touched

The names are not names
they don't say what they say
I must say what they don't say
I must say what they say
stone blood sperm
rage city clock
panic laughter panic
I must say what they don't say
the promiscuity of the name
the nameless evil
the name of the evils
I must say what they say
the sanctuary of the body
                                              the ark of the spirit



From 'Collected Poems: 1957-1987'
Translated by Eliot Weinberger

Read about Octavio Paz

Ang Siyentista

Ni Carlos M. Piocos III

Kinakailangan lamang ng dalawang tao
upang tuluyang mapaguho ang buong mundo.

At dito, sa loob ng iyong kuwarto,
tayo, tayong dalawa,
mga paham ng matatandang kaalaman,
ang magtatakda sa tadhana ng malawak nating uniberso.

Ngayong gabi, patutunayan ko sa iyo ang kapangyarihan
ng agham ng pagsasanib ng katawan, dito,
dito sa kuwadradong espasyo ng ating higaan.

Ito ang puwersa ng grabedad,
dalawang nag-aatubiling kamay sa balikat.
Halika: ang dikta ng puwersa,
humiga ka muna nang tama
ayon sa posisyon ng mga planeta’t tala,
bago natin simulan ang rebolusyon
sa kalawakan ng iyong kama. Astrolohiya,
o pagmamapa ng tamang galaw,
ng tamang ikot, ng tamang indayog
sang-ayon sa halina ng makikinang na araw
sa loob ng iyong mata: ang sentro ng galaksiya.

Susukatin ng aking daliri ang milya-
milyang agwat ng iyong labi,
ang heyograpiya ng katawang malikot
at walang tinag sa aking yakap.
Dito ang guwang ng balat,
ang pagwawatak-watak ng kalupaan,
ang mga maliligalig na kontinente kapag lumilindol
at nanginginig ang nagpupuyos na dibdib.
Dito ang lalim ng karagatan,
dito ang taas ng mga bundok,
dito ang dilim ng liblib na mga pook,
kapag lumalalim ang paghinga sa pagtulog.
Pag-aaralan ko ang mga kalamidad ng kalikasan,
ang mga sakuna, ang mga sinalanta
ng iyong pagtutulug-tulugan.

Ipaunawa mo sa akin ngayon ang kauna-unahan
at pinakamahalagang batas ng pisika:
Ang anumang puwersang ilalapat
sa kahit anumang bagay ay may katumbas
na puwersang manlalaban: parang siyensiya ng digmaan,
parang diyalektikang walang hanggan.

At ipapaunawa ko sa iyo
ang hiwaga ng mga kimika
sa hinalong gayuma ng aking bibig:
pakiusap, kahit isang halik.
Sapagkat ang aking laway ay gasolina
sa loob ng iyong bunganga,
at sasabog sa iyong puso
ang matagal nang naibaon na granada.
Ang bombang sisira sa buong daigdig
ay naisilid lamang sa loob ng iyong dibdib.

Tutuklasin natin ang sikretong mahika
ng matanda’t lihim na siyensiya ng alkimiya:
tingnan mo, tutubog ako ng isang butil ng ginto,
ng isang busilak na bagong-mundo,
sa dulo ng iyong dila.

Mula sa Rupero

Ni Miguel Paolo Celestial

Madalas sa madalas, tuwing tayo'y nag-uusap,
di ko mawari kung sino ang iyong nakikita
bago mo pa isa-isahin ang plastik na butones,
bago mo tanggalin ang tupi ng aking mga manggas.

Dahil kapag niluwagan na ang sinturon at nahulog
ang pantalon, nakakalimutan ang landas ng sapatos,
nawawalan ng kasaysayan ang dumikit na alikabok.
Iisang mata lamang ang malulusutan ng sintas,

ngunit pareho tayong nakapikit, natatakot
hubarin ang pinakahuling pilas ng damit.
Pawisan, balat sa balat, dagli tayong nagbibihis,
sinusuot ang sari-sariling kamiseta ng hininga.

Dahil bago mo pa ako hinubaran sa tingin,
sinimulan na kitang unti-unting tastasin.


Translation: 'From the Hamper', with pictures

Kay Leonard Co

Ni Miguel Paolo Celestial

O mabunying kalupaan! Nasaan pa ang iyong dangal
Kung bundok mo’y mababa at ilog mo’y matumal?
Leonard Co


Walang mintis, káya niyang panglanan
ang mga halaman mula sa paanan
ng bundok hanggang gulugod — at pabalik.
Walang dawag at sukal na di kinilatis,

punong di inakyat, gubat na di binagtas.
Mula sa dahon, bulaklak, sanga, at ugat
humugot ng lunas para sa karamdaman
ng karaniwang mamamayan, ng taumbayan.

Hanggang sa hulí, nakalahad ang palad,
nakadipa tulad ng punong walang laban
nang tinutukan ng sundalong nagpaulan
ng bala at pumaslang sa guro at pantas.

Gaya ng ibang binhing pinitas nang di oras –
mag-aaral, aktibista, doktor, peryodista –
ganoon na lamang sinayang ang bunga
ng lubos na pagyabong at pamumulaklak.

Inuubos ang naiiwang nakikipagtuos
para sa dangal ng lupain. Ang bawat bayani
ay pinahahalik sa lupa ng mambubusabos,
ibig patahimikin. Ngunit paano mapapawi

ang ihip ng hangin kung mahahalinhan ng awit,
paano matutuyo ang ilog kung umaagos
mula sa bukal ang dugo? Kung tayo’y nakatindig,
sinong makatitibag at makapapatag ng bundok?

In the Café

By Louise Glück

It's natural to be tired of earth.
When you've been dead this long, you'll probably be tired of heaven.
You do what you can do in a place
but after a while you exhaust that place,
so you long for rescue.

My friend falls in love a little too easily.
Every year or so a new girl—
If they have children he doesn't mind;
he can fall in love with children also.

So the rest of us get sour and he stays the same,
full of adventure, always making new discoveries.
But he hates moving, so the women have to come from here, or near here.

Every month or so, we meet for coffee.
In summer, we'll walk around the meadow, sometimes as far as the mountain.
Even when he suffers, he's thriving, happy in his body.
It's partly the women, of course, but not that only.

He moves into their houses, learns to like the movies they like.
It's not an act—he really does learn,
the way someone goes to cooking school and learns to cook.

He sees everything with their eyes.
He becomes not what they are but what they could be
if they weren't trapped in their characters.
For him, this new self of his is liberating because it's invented—

he absorbs the fundamental needs in which their souls are rooted,
he experiences as his own the rituals and preferences these give rise to—
but as he lives with each woman, he inhabits each version of himself
fully, because it isn't compromised by the normal shame and anxiety.

When he leaves, the women are devastated.
Finally they met a man who answered all their needs—
there was nothing they couldn't tell him.
When they meet him now, he's a cipher—
the person they knew didn't exist anymore.
He came into existence when they met,
he vanished when it ended, when he walked away.

After a few years, they get over him.
They tell their new boyfriends how amazing it was,
like living with another woman, but without the spite, the envy,
and with a man's strength, a man's clarity of mind.

And the men tolerate this, they even smile.
They stroke the woman's hair—
they know this man doesn't exist; it's hard for them to feel competitive.

You couldn't ask, though, for a better friend,
a more subtle observer. When we talk, he's candid and open,
he's kept the intensity we all had when we were young.
He talks openly of fear, of the qualities he detests in himself.
And he's generous—he knows how I am just by looking.
If I'm frustrated or angry, he'll listen for hours,
not because he's forcing himself, because he's interested.

I guess that's how he is with the women.
But the friends he never leaves—
with them, he's trying to stand outside his life, to see it clearly—

Today he wants to sit; there's a lot to say,
too much for the meadow. He wants to be face to face,
talking to someone he's known forever.

He's on the verge of a new life.
His eyes glow, he isn't interested in the coffee.
Even though it's sunset, for him
the sun is rising again, and the fields are flushed with dawn light,
rose colored and tentative.

He's himself in these moments, not pieces of the women
he's slept with. He enters their lives as you enter a dream,
without volition, and he lives there as you live in a dream,
however long it lasts. And in the morning, you remember
nothing of the dream at all, nothing at all.


From 'A Village Life'

To Anoint the Repast, VIII

By Odysseus Elytis

Naked, in the month of July, high noon. In a narrow bed, between two thick drill sheets, with my cheek on my arm which I lick and taste its saltiness. I look at the whitewash opposite on the wall of my little room. A bit higher the ceiling with its beams. Lower the chest in which I have laid all my possessions: two pairs of trousers, four shirts, some underwear. Next to it, the chair with the huge straw hat. On the ground, on the black and white tiles, my two sandals. By my side I also have a book.

I was born to have just so much. Extravagant speech makes no impression on me. From the least thing you get there sooner. Only it is harder. And from the girl you love you get there too, but you have to know to touch her when nature obeys you. And from nature—but you have to know how to pull out its splinter.


From 'The Little Seafarer'
Translated by Jeffrey Carson and Nikos Sarris

Read about Odysseus Elytis

Josephy Brodsky: "An Immodest Proposal"

"In my view, books should be brought to the doorstep like electricity, or like milk in England: they should be considered utilities, and their cost should be appropriately minimal. Barring that, poetry could be sold in drugstores...

"Now, poetry is the supreme form of human locution in any culture. By failing to read or listen to poets, a society dooms itself to inferior modes of articulation—of the politician, or the salesman, or the charlatan—in short, to its own. It forfeits, in other words, its own evolutionary potential, for what distinguishes us from the rest of the animal kingdom is precisely the gift of speech. The charge frequently leveled against poetry—that it is difficult, obscure, hermetic, and whatnot—indicates not the state of poetry but, frankly, the rung of the evolutionary ladder on which society is stuck.

"For poetic discourse is continuous; it also avoids cliché and repetition. The absence of those things is what speeds up and distinguishes art from life, whose chief stylistic device, if one may say so, is precisely cliché and repetition, since it always starts from scratch. It is no wonder that society today, chancing on this continuing poetic discourse, finds itself at a loss, as if boarding a runaway train..."


The following address was delivered at the Library of Congress, October 1991
From 'On Grief and Reason: Essays' by Joseph Brodsky

Read full lecture

Samantalang May Sinasamantala

Ni Miguel Paolo Celestial

Paano, ang tanong mo,
maisusulat ang pulut-pukyutan ng liwanag
sa hamog ng bukang-liwayway,
ang huni at lagaslas ng tubig,
ang hanging bumubura ng dalumat
hanggang ang sarili’y magmistulang lambat—

paano, samantalang binabanat at hinuhukot
ng pabrika ang katawan ng manggagawa,
samantalang sinusugod ng sakuna
ang walang panangga habang binubulag
ng ilaw-dagitab ang siyudad, samantalang tumatagos
sa buto ang lamig ng makasariling lungsod:

samantalang may sinasamantalang
di man lamang makadungaw sa bintana
at magmasid, mamangha, at umawit
dahil walang laman ang sikmura,
pulubi’t palaboy ang mga anak,
at hindi na maibabalik ang oyayi ng inang
umuwi sa bansang bangkay na malamig.
Paano, ang tanong ko, maiiwasan ang himagsik?

Patrick White: 'Riders in the Chariot' (end of chapter four)

... She walked a little. The acid of light was poured at nightfall into the city, to eat redundant faces. Yet, she survived. She walked, in the kind of clothes which, early in life, people had grown to expect of her, which no one would ever notice, except in amusement or contempt, and which would only alter when they fitted her out finally.

Mrs Godbold walked by the greenish light of early darkness. A single tram spat violet sparks into the tunnel of brown flannel. Barely clinging to its curve, its metal screeched anachronism. But it was only as she waited at a crossing, watching the stream churn past, that dismay overtook Mrs Godbold, and she began to cry. It seemed as if the group of figures huddled on the bank was ignored not so much by the traffic as by the strong, undeviating flood of time. There they waited, the pale souls, dipping a toe timidly, again retreating, secretly relieved to find their fellows caught in a similar situation, or worse, for here was one who could not conceal suffering.

The large woman was simply standing and crying, the tears running out here and down her pudding-coloured face. It was at first fascinating, but became disturbing to the other souls-in-waiting. They seldom enjoyed the luxury of watching the self-exposure of others. Yet, this was a crying in no way convulsed. Soft and steady, it streamed out of the holes of the anonymous woman's eyes. It was, it seemed, the pure abstraction of gentle grief.

The truth of the matter was: Mrs Godbold's self was by now dead, so she could not cry for the part of her which lay in the keeping of the husband she had just left. She cried, rather, for the condition of men, for all those she had loved, burningly, or at a respectful distance, from her father ... she cried, finally, for the people beside her in the street, whose doubts she would never dissolve in words, but understood, perhaps, from those she had experienced.

Then, suddenly, the people waiting at the crossing leaped forward in one surge, and Mrs Godbold was carried with them. How the others were hurrying to resume their always importunate lives. But the woman in the black hat drifted when she was not pushed. For the first moment in her life, and no doubt only briefly, she remained above and impervious to the stream of time. So she coasted along for a little after she had reached the opposite side. Although her tears were all run, her eyes still glittered in the distance of their sockets. Fingers of green and crimson neon grappled for possession of her ordinarily suety face, almost as if it had been a prize, and at moments the strife between light and darkness wrung out a royal purple, which drenched the slow figure in black.


The Nobel Prize in Literature 1973: Patrick White